Kirgizië heeft een eeuw onder Russisch imperialistisch en Sovjet-bewind gestaan, maar de Kirgizische taal bleef bestaan. Tegenwoordig wordt het nog steeds veel gesproken door volwassenen en is het een hoeksteen van de nationale identiteit. Een nieuwe studie onthult echter een andere bedreiging voor de toekomst: niet politieke onderdrukking, maar de aanbevelingsalgoritmen van YouTube.
Onderzoekers van de Universiteit van Michigan, UC Berkeley en andere instellingen hebben ontdekt dat het algoritme van het platform systematisch prioriteit geeft aan Russischtalige inhoud boven Kirgizische video’s, vooral voor de interesses van kinderen. Deze digitale verschuiving maakt onbedoeld tientallen jaren van taalveerkracht ongedaan, waardoor een nieuwe generatie wegleidt van hun moedertaal naar de taal van hun voormalige kolonisten.
De algoritmische bias
De zorg kwam voor het eerst naar voren tijdens veldwerk door Ashley McDermott, een promovendus aan de Universiteit van Michigan. Tijdens haar onderzoek in Kirgizië stuitte ze op een terugkerende klacht van ouders en opvoeders: kinderen in plattelandsdorpen, waar Kirgizisch de dominante huistaal was, pikten spontaan Russische uitdrukkingen en accenten op.
Volwassenen in deze gemeenschappen identificeerden één boosdoener: YouTube.
Om deze hypothese te testen voerden McDermott en een team van vijf onderzoekers een simulatie uit van gebruikersgedrag op het platform. Ze verzamelden bijna 11.000 unieke zoekresultaten en video-aanbevelingen, waarbij de nadruk lag op onderwerpen die populair zijn bij kinderen, zoals tekenfilms, sprookjes en zeemeerminnen.
De resultaten waren grimmig. Bij het zoeken naar deze onderwerpen in het Kirgizisch retourneerde het algoritme zelden inhoud in die taal. Nog verontrustender was dat het team gebruikers simuleerde die al tien kindervideo’s hadden bekeken waarin Kirgizische spraak te zien was – een duidelijk signaal van voorkeur voor die taal. Ondanks deze sterke gedragsgegevens raadde het algoritme deze gebruikers minder Kirgizische video’s aan dan aan gesimuleerde ‘bots’ die helemaal geen taalvoorkeur vertoonden.
“Kirgizische kinderen worden algoritmisch geconstrueerd als publiek voor Russische inhoud”, zegt Nel Escher, co-auteur en postdoctoraal onderzoeker aan UC Berkeley. “Er is geen goede manier om een Kirgizisch sprekend kind te zijn op YouTube.”
Een digitale koloniale erfenis
De bevindingen benadrukken hoe digitale platforms de historische machtsdynamiek kunnen versterken. Onder het Sovjetregime was de vaardigheid in het Russisch essentieel voor economisch en sociaal succes in Kirgizië. Hoewel veel volwassenen tweetalig zijn en Kirgizisch verplicht is op scholen, blijft Russisch de lingua franca van de handel en, in toenemende mate, van digitaal entertainment.
De onderzoekers ontdekten dat bij het zoeken naar termen die in beide talen identiek gespeld zijn (zoals Harry Potter of Minecraft ) de resultaten voornamelijk in het Russisch waren. Over het geheel genomen bevatte slechts 2,7 procent van de geanalyseerde video’s etnisch Kirgizische mensen.
Deze onbalans creëert een krachtig socialiserend effect. De onderzoekers beweren dat YouTube jonge gebruikers leert Russisch te zien als de standaardtaal voor technologie en entertainment, terwijl Kirgizisch wordt afgeschilderd als perifeer of oninteressant. Dit wordt weerspiegeld in offline gedrag: Kirgizische kinderen citeren steeds vaker Russisch internetjargon, imiteren Russische accenten en nemen de Russische syntaxis over in hun dagelijkse spraak.
De menselijke kosten
Voor ouders die de band van hun kinderen met hun erfgoed proberen te behouden, vormt de algoritmische bias een frustrerend obstakel. McDermott herinnerde zich dat hij in 2023 met een moeder sprak die uitlegde dat ze haar internetrekening opzettelijk elke maand een dag te laat betaalde. Dit zorgde ervoor dat ze op een dag geen internettoegang thuis had, waardoor haar familie even kon ontsnappen aan de invloed van YouTube.
Het probleem is niet een gebrek aan inhoud. De onderzoekers merkten op dat er voldoende Kirgizisch materiaal van hoge kwaliteit beschikbaar is. In 2024 was D Billions, een in Kirgizië gevestigde kindercontentstudio, het 35e meest bekeken YouTube-kanaal ter wereld. Het speciale Kirgizische kanaal heeft bijna 1 miljoen abonnees, wat bewijst dat er een aanzienlijk publiek is voor inhoud in de moedertaal.
Desondanks slaagt het algoritme er niet in om dit materiaal aan gebruikers te tonen die ernaar op zoek zijn. YouTube, dat zich publiekelijk heeft gecommitteerd aan het versterken van de stemmen van de inheemse bevolking, heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar over deze bevindingen. Het onderzoeksteam probeert echter samen te werken met het YouTube-team voor ouderlijk toezicht om de implementatie van taalfilters te bespreken die deze vooroordelen kunnen helpen verminderen.
Conclusie
Deze studie dient als een kritische waarschuwing over de onbedoelde gevolgen van algoritmische curatie. Hoewel technologie de wereld verbindt, kan het ook lokale culturen uitwissen als er niets aan wordt gedaan. Het voortbestaan van de Kirgizische taal hangt nu niet alleen af van scholen en gezinnen, maar van het vermogen van digitale platforms om taalkundige diversiteit te herkennen en te bevorderen in plaats van historische hiërarchieën te versterken.
