De Phillips-curve is een van die economische concepten die intuïtief klinken totdat de realiteit tussenbeide komt en deze doorbreekt. Dit visualiseert de potentiële wisselwerking tussen werkloosheid en inflatie. De theorie suggereert een eenvoudige omgekeerde relatie. Met andere woorden: als je wilt dat de werkloosheid daalt, moet je een hogere inflatie accepteren. Als je prijsstabiliteit wilt, moet je een stijging van de werkloosheid accepteren.
Dit idee is afkomstig van de econoom William Phillips. In een artikel uit 1958 waarin Britse gegevens van 1861 tot 1957 werden geanalyseerd, observeerde hij een patroon. Als de werkloosheid laag is, stijgen de lonen sneller. Als er een tekort aan banen is, vertraagt de loongroei. De logica is eenvoudig. Een laag werkloosheidspercentage betekent dat bedrijven strijden om talent. Ze verhogen de lonen om werknemers aan te trekken. Een hoge werkloosheid geeft werkgevers een hefboomwerking. Ze hoeven de lonen niet te verhogen.
Hoe de arbeidsmarkten de looninflatie stimuleren
Het mechanisme achter deze curve is gebaseerd op vraag en aanbod van arbeid. Wanneer de arbeidsmarkt krap is, hebben werknemers onderhandelingsmacht. Bedrijven verhogen de lonen om hun werknemers te behouden. Deze hoge arbeidskosten worden doorberekend aan de consument. De prijzen gaan omhoog. Dit veroorzaakt inflatie.
Aan de andere kant, als veel mensen werkloos worden, neemt de loondruk af. De concurrentie tussen werkgevers om banen neemt af. De loongroei is gestopt. De arbeidskosten zijn stabiel en er is weinig opwaartse druk op de consumentenprijzen.
De implicatie voor beleidsmakers was verleidelijk. Het suggereerde een keuzemenu. Je kunt ook kiezen voor een laag werkloosheidspercentage en rekening houden met enige inflatie. Als alternatief kunt u kiezen voor een lagere inflatie en een hogere werkloosheid accepteren. De curve laat zien dat deze afweging stabiel genoeg is om beheersbaar te zijn.
De belangrijkste implicatie van de Phillips-curve is dat het tegelijkertijd handhaven van een lage werkloosheid en een lage inflatie op de lange termijn wellicht niet mogelijk is.
De stagflatieschok: toen de theorie brak
In de jaren zeventig werd de fatale fout in deze logica duidelijk. De Verenigde Staten kenden stagflatie. Dit is een samentrekking van stagnatie en inflatie. Het was een tijd van hoge werkloosheid en hoge inflatie.
De Phillipscurve voorspelt dat dit niet zal gebeuren. Deze omgekeerde correlatie suggereert dat de hoge werkloosheid de inflatie drukt. In plaats daarvan stonden beiden samen op. De energiekosten stijgen, vooral als gevolg van aanbodschokken in olieproducerende landen. Deze kosten rimpelen door de hele economie. Bedrijven verhoogden de prijzen één voor één. De arbeiders reageerden door hogere lonen te eisen. De cyclus voedde zichzelf.
Deze periode vernietigde het vertrouwen in de curve. Als deze theorie klopt, wordt stagflatie onmogelijk. Het optreden van dit fenomeen geeft aan dat de relatie tussen het werkloosheidspercentage en prijsveranderingen veel zwakker is dan de gegevens suggereren.
Waarom de relatie niet causaal is
De storing was niet slechts een tijdelijke storing. Het wijst op een dieper liggend structureel probleem. Deze theorie gaat ervan uit dat de inflatieverwachtingen onveranderd blijven. Er wordt geen rekening gehouden met de aanpassing van mensen en bedrijven.
Wanneer werknemers voorspellen dat de prijzen zullen stijgen, eisen ze vooraf hogere lonen. Deze preventieve zet buigt de curve. Compromissen veranderen. Beslissers kunnen niet langer vertrouwen op een stabiele lijn in grafieken om beslissingen te nemen.
Andere factoren verzwakken deze correlatie ook. Technologische vooruitgang verhoogt de productiviteit. Voormalig voorzitter van de Federal Reserve, Alan Greenspan, noemde dit eind jaren negentig het ‘productiviteitswonder’. Dankzij betere technologie kunnen bedrijven meer produceren met minder middelen. Dit houdt de prijzen laag, zelfs als de arbeidsmarkt krapper wordt.
Gedurende deze periode bleef de werkloosheid in de Verenigde Staten laag en de inflatie relatief laag. Deze gegevens zijn rechtstreeks in tegenspraak met de voorspellingen van de Phillips-curve. Als deze theorie klopt, zou een lage werkloosheid een opwaartse spiraal van de loonprijzen moeten veroorzaken. Dat gebeurde niet.
Aanbodschokken en -verwachtingen
Economen erkennen nu dat aanbodschokken een belangrijke rol spelen. Ongeacht het werkloosheidspercentage leidt een scherpe stijging van de prijs van geïmporteerde goederen tot een stijging van de kosten. De oliecrisis van de jaren zeventig is daarvan een typisch voorbeeld. Wat de prijzen verandert, is niet de ontwikkeling van de arbeidsmarkt. Dit is een geopolitieke gebeurtenis die het aanbod verstoort.
Inflatieverwachtingen zijn net zo belangrijk. Als bedrijven geloven dat de inflatie hoog zal blijven, verhogen ze proactief de prijzen. Hierdoor ontstaat een self-fulfilling prophecy. Phillips-curvemodellen negeren deze psychologische en structurele feedbackloops vaak.
De Oostenrijkse economische school heeft deze curve al lange tijd bekritiseerd. Ze beweren dat het gebaseerd is op wiskundige aannames die geen echte economische krachten weerspiegelen. Voor hen is het bewijs uit de jaren zeventig definitief. Deze theorie is onbetrouwbaar omdat zij geen rekening kan houden met de complexiteit en dynamiek van marktverwachtingen en externe schokken.
De moderne visie: correlatie, geen causaliteit
Tegenwoordig zijn mensen sceptisch over de Phillips-curve. Hoewel het niet volledig verlaten is, is het gebruik ervan beperkt. Op de korte termijn kan er een verband bestaan tussen werkloosheid en inflatie. Maar correlatie is geen causaliteit.
De echte wereld is rommeliger. Er zijn veel factoren die de werkgelegenheid en het prijsniveau beïnvloeden. Technologie, mondialisering, demografische veranderingen en het beleid van de centrale banken werken allemaal op een manier samen die niet in een simpele curve kan worden weergegeven.
Oppervlakkig gezien is de Phillips-curve in theorie logisch. Vraag en aanbod van arbeid wisselen elkaar af. Prijsmacht wordt overgedragen tussen werkgevers en werknemers. In theorie zou dit tot prijsstijgingen moeten leiden. Kortetermijncorrelatie garandeert echter geen stabiliteit op de lange termijn.
Beslissers kunnen zich niet alleen op bepaalde punten op de curve richten. Aanbodbeperkingen, veranderende verwachtingen en technologische veranderingen Ze moeten navigeren. Deze afweging bestaat in theorie. In de praktijk is het instabiel.
De erfenis van de Phillips-curve is een les in nederigheid. Economische modellen zijn een nuttige leidraad. Het zijn geen kristallen bollen. De stagflatie van de jaren zeventig heeft ons geleerd dat de arbeidsmarkten niet in een vacuüm functioneren. Prijzen worden beïnvloed door een web van krachten dat niet volledig in een eenvoudige grafiek kan worden weerspiegeld.
Wij blijven de werkloosheid en de inflatie in de gaten houden. We bestuderen nog steeds hun interactie. Maar we verwachten niet langer een betrouwbare afweging. De economie biedt geen eenvoudige keuzes. Het biedt een complex systeem waarvan de regels veranderen afhankelijk van de context.
En die context evolueert voortdurend. Productiviteitsgroei, mondiale toeleveringsketens en digitale arbeidsmarkten geven vorm aan het landschap. De oude bochten passen niet bij het nieuwe terrein. We worden geconfronteerd met gegevens, onzekerheid en de noodzaak om voortdurend opnieuw te beoordelen.
