Een algoritme bepaalt uw feed. Een ander filtert uw nieuws. Weer anderen bepalen hoe we werken. Paus Leo XIV liet op 25 mei zijn eerste encycliek vallen. Magnifica Humanitas beschouwt kunstmatige intelligentie niet als een gadget, maar als het onzichtbare leidingwerk van ons leven.
Dit is niet alleen maar technologiepraat. Leo XIV verankert dit in de sociale doctrine van de katholieke Kerk. Hij herleeft expliciet Rerum Novarum, het document van paus Leo XIII uit 1891 ter gelegenheid van het 135e jaar ervan. Destijds waren de ‘nieuwe dingen’ fabrieken en het industriële kapitalisme. Nu? Het zijn datacenters en algoritmen.
De schaal is verschoven. “Nooit heeft de mensheid zoveel invloed op zichzelf gehad”, schrijft de paus.
De centrale vraag is grimmig: wat gebeurt er met de menselijke waardigheid als een algoritme beslist?
De machine uitschakelen
Sleutelzin: technologie uitschakelen.
Laat het niet verdraaien. Leo XIV (voorheen kardinaal Robert Francis Prevost) roept niet op tot een terugdraaiing. Hij wil voorkomen dat AI een dominator wordt.
Op dit moment racet de wereld om het best presterende algoritme en het grootste datacenter. Een handvol spelers hamstert de rekenkracht. Dit heeft gevolgen voor de democratie. Het beïnvloedt de economie.
“Zoals bij elk belangrijk keerpunt, concentreert AI de macht in de handen van degenen met kapitaal.”
Regelgeving is niet genoeg. We moeten de link tussen technische macht en het recht om te regeren verbreken. AI moet uit monopolies worden gehaald. Het moet open gemaakt worden. Het moet voor iedereen bewoonbaar zijn, en niet slechts een instrument voor enkelen om de velen te controleren.
Wie controleert de waarheid?
Algoritmen filteren de werkelijkheid.
Het gaat niet alleen om ‘nepnieuws’. Het gaat erom welke waarheden oppervlakkige aandacht krijgen. Platforms optimaliseren voor betrokkenheid. Reacties. Verontwaardiging. Niet nauwkeurigheid.
De waarheid verdwijnt niet. Het raakt bedolven onder ondoorzichtige systemen die de mening vormen zonder hun kaarten te laten zien.
We moeten mensen trainen om deze mechanismen te herkennen. Het publieke oordeel kan niet toebehoren aan servers die eigendom zijn van bedrijven of overheden.
De dood van waardigheid op het werk
Het werk breekt.
AI automatiseert niet alleen. Het herdefinieert autonomie. Leo XIV waarschuwt voor een potentiële sociale ramp. Als innovatie alleen maar gaat over het verlagen van de kosten en het vergroten van de winst, worden mensen buitenspel gezet.
Het is niet alleen maar banenverlies. Het is het soort werk. Toezicht. Gefragmenteerde taken. Stijfheid. Het menselijke element verdwijnt en er blijven alleen meetbare, controleerbare eenheden over.
Weet je nog Rerum Novarum? Dat ging over de industriële revolutie die mensen verpletterde. Magnifica Humanitas ziet dat de Digitale Revolutie hetzelfde doet.
Werk moet een ruimte voor waardigheid zijn. Voor deelname. Als AI van een werknemer een vervangbare functie maakt, is dat een morele mislukking en geen technisch succes.
Oorlog zonder bloed
Hier wordt het koud.
Leo XIV valt het oude concept van een “rechtvaardige oorlog ” aan. Niet omdat zelfverdediging slecht is. Maar omdat de oorlog is veranderd.
Geautomatiseerde systemen verwerken informatie. Ze geven vorm aan de strategie. Zij definiëren de vijand.
De beslissingen bewegen zich verder weg van het menselijk lichaam. Verantwoordelijkheid vervaagt in code. Algoritmen voelen niet. Ze berekenen. En nu trekken zij aan de touwtjes van het conflict terwijl wij een stap achteruit doen, veilig en afstandelijk.
