UE i strefa euro to nie to samo. Oczywiście przecinają się, ale te „okręgi” nie pokrywają się całkowicie. Wszystkie 27 państw członkowskich UE uczestniczy w rynku wewnętrznym, który zapewnia swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób. Jednak tylko 21 z tych krajów przyjęło euro jako oficjalny prawny środek płatniczy.
Rozróżnienie to jest istotne, ponieważ określa, kto podlega polityce pieniężnej Europejskiego Banku Centralnego (EBC), a kto zachowuje niezależną kontrolę nad jego zasobami finansowymi.
Klub z 21 krajów
Kraje stosujące euro tworzą „strefę euro”. W tej grupie znajdują się tak duże gospodarki, jak Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania. Używając wspólnej waluty, kraje te eliminują ryzyko walutowe w handlu wewnątrzregionalnym i ułatwiają handel transgraniczny swoim obywatelom i przedsiębiorstwom.
Jeśli lecisz z Lizbony do Helsinek, będziesz potrzebować tylko jednej waluty, aby zapłacić za kawę, hotel i bilet kolejowy. Ceną za tę wygodę jest rezygnacja z autonomii krajowej polityki pieniężnej. Kraje strefy euro nie mogą dewaluować swoich walut w celu zwiększenia eksportu w czasie recesji. Muszą uciekać się do polityki fiskalnej lub reform strukturalnych.
Siedmiu „renegatów”
Pozostałe sześć krajów UE używa własnych walut krajowych. Kraje te zdecydowały się nie przystąpić do strefy euro, dobrowolnie lub ze względów prawnych.
Polska, Węgry i Czechy to największe gospodarki spoza strefy euro. Nadal posługują się złotym, forintem i koroną. Rządy obu krajów (czyli Polski, Węgier i Czech) przekonują, że własne waluty pozwalają im elastycznie reagować na lokalne wstrząsy gospodarcze. Lokalny bank centralny może dostosować stopy procentowe do warunków krajowych, zamiast ustalać jednolite stopy w całej UE.
Traktaty UE dotyczące Danii zawierają formalne postanowienia dotyczące rezygnacji. Ustawodawstwo to pozwala na zatrzymanie korony duńskiej na czas nieokreślony. Dania nie ma obowiązku przystąpienia do strefy euro. Duńscy wyborcy odrzucili w referendum w 2000 r. wspólną walutę, a decyzja ta obowiązuje do dziś.
Luka prawna: Szwecja opóźnia decyzję
Szwecja stanowi wyjątkowy przypadek. Choć jest członkiem Unii Europejskiej, nie należy do strefy euro. W przeciwieństwie do Danii Szwecja nie ma formalnego prawa do odmowy. Zgodnie z prawem UE jest ona prawnie zobowiązana do przyjęcia euro po spełnieniu kryteriów konwergencji.
Szwecja nie określiła jednak jeszcze harmonogramu przystąpienia. W efekcie zamroziła ten proces, unikając wymogu uczestnictwa w Mechanizmie Kursowym II (ERM II), który jest warunkiem wprowadzenia euro. Krytycy uważają to za rozwiązanie prawne. Jeśli Szwecja naprawdę chce uczestniczyć, może spełnić warunki. Choć korona szwedzka przetrwała, gdy kraj nie dołączył do ERM II, technicznie rzecz biorąc naruszyła ona ducha porozumienia, do którego przystąpiła.
Dlaczego istnieje ta schizma?
Nieporozumienia dotyczą nie tylko kwestii ekonomicznych. To także kwestia polityki i tożsamości. Dla niektórych krajów ich waluta jest symbolem niepodległości. Dla innych euro jest narzędziem głębszej integracji.
Decyzje o przystąpieniu lub opuszczeniu organizacji często odzwierciedlają opinię publiczną i ryzyko polityczne. Przywódcy obawiają się, że forsowanie euro w okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej może wywołać reakcję. Wyborcy mogą mieć poczucie, że euro kontroluje ich siłę nabywczą.
Co to oznacza dla inwestorów i firm
Podział ten stwarza trudną sytuację dla wszystkich osób handlujących na rynku europejskim.